I. Bí ẩn cánh rừng già
Từ cảng Bến Đoan, xuồng công tác của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long đưa chúng tôi luồn lách qua những đảo đá có những hình thù kỳ lạ như hòn Bụt Mọc, hòn Con Rắn…
Xuồng chạy được khoảng 30 hải lý, giám đốc trung tâm Nguyễn Việt Dương yêu cầu cho xuồng tấp vào một hòn đảo hoang sơ, rậm rạp nằm heo hút trong muôn trùng đảo đá. “Đây là đảo Cống Đỏ, thuộc vùng bảo vệ tuyệt đối của vịnh, cánh rừng mà chúng ta sắp tới là độc nhất vô nhị của vịnh Hạ Long!”, giám đốc Dương nói.
Thung lũng đảo Cống Đỏ
Vì là đảo hoang, chưa đưa vào khai thác du lịch nên không có bến đậu, phải khó khăn lắm chúng tôi mới cập được xuồng vào đảo trong một ngách kín gió. Bám vào một cây dây leo rừng, chúng tôi đu người vào vách đá, men theo vách đá đựng đứng có những cạnh sắc như dao. Vượt qua vách đá dựng đứng, chúng tôi lại bám theo dây leo để đi xuống một thung lũng mà dọc đường đi lởm chởm đá tai mèo. Đoạn này có nhiều hốc đá tối tăm được phủ kín những cây trầu biển một lá.
Chúng tôi mỗi người phải tự trang bị một đoạn gậy chặt từ những cành cây rừng để phòng chống rắn độc. Giám đốc Nguyễn Việt Dương cho biết trên đảo hoang có khá nhiều loài bò sát như kỳ đà, rắn hổ mang chúa rất dữ dằn. Vào mùa đông chớm rét chúng thường nằm ủ kín trong hốc đá có cây phủ lên trên, nếu sơ ý bước chân vào ổ của chúng thì bị tấn công ngay.
Thung lũng đảo Cống Đỏ đón chúng tôi bằng những tiếng chim với nhiều giọng khác nhau. “Trên đảo thường có nhiều loại chim quý như hồng hoàng, cắt lớn, diều hoa Miến Điện cư ngụ vì nơi đây được coi là hoang sơ nhất vịnh Hạ Long” - giám đốc Dương cho hay. Đi dưới tán rừng già của thung lũng Cống Đỏ, chúng tôi thỉnh thoảng giật mình vì tiếng đập cánh hốt hoảng của chim hồng hoàng cất cánh từ một hốc đá nào đó bay vút lên trời khi phát hiện người đến gần tổ của chúng.
Theo ông Dương, loài chim hồng hoàng có tập tính sinh học rất riêng biệt và đặc biệt là hồng hoàng đực rất giống tính... đàn ông chiều vợ thương con. Khi con cái ấp trứng vào nuôi con non thì chim đực dùng đất bít kín miệng tổ chỉ chừa một lỗ nhỏ, hằng ngày hồng hoàng bố bay lượn khắp đảo tìm thức ăn nuôi chim vợ và chim con.
Len lỏi trong thung lũng Cống Đỏ chúng tôi gặp khá nhiều cây thân to chừng vài người ôm. Rất nhiều cây gỗ quý như lát hoa, trai lý, kim giao… trong cánh rừng già này có tuổi thọ hàng trăm năm, có những cây gỗ to chúng tôi gặp chỉ còn sót lại những mảnh vỏ lượn theo gốc cây. Đi càng sâu vào thung lũng, cây gỗ to càng nhiều và dây leo càng chằng chịt. Từng đàn khỉ vàng nhảy chuyền cành, đu dây leo với âm thanh ồn ã gọi bầy. Những tiếng hú dài chạy dọc vách núi đá hòa với tiếng sóng gió của vịnh Hạ Long bên ngoài thung lũng khiến rừng già như chuyển động.
Vượt qua cánh rừng già chừng hai giờ, đoàn chúng tôi lại đổ dốc xuống một thung lũng nữa, đây là bậc thứ hai của rừng già Cống Đỏ. Nếu như bậc trước của rừng già Cống Đỏ là vương quốc của các loài chim, khỉ vàng, vượn thì bậc này là vương quốc của loài bò sát như rắn, rùa, vích và loài giáp xác vỏ mềm như cua mắt dài, cua mai vuông, cua đá… Đang mải nhìn những con cua mai vuông chạy tán loạn vào những hốc cây cổ thụ trong rừng, chúng tôi bỗng hoảng hồn khi ngay trên đầu có một con trăn to cỡ bắp chân người lớn đang cuộn mình nằm phơi nắng trên một hốc cây chạc ba có dây leo chằng chịt.
“Kho châu báu vô giá”
Điều bất ngờ với chúng tôi khi khám phá rừng già Cống Đỏ là dưới chân bậc hai của thung lũng rừng già trên đảo có năm hồ lớn, mỗi hồ có diện tích chừng 4ha và đều có tên gọi chung là hồ đảo Cống Đỏ. Hồ đầu tiên mà chúng tôi đến đã làm chúng tôi ngỡ ngàng vì xung quanh hồ có rất nhiều cây lá màu đỏ, mặt hồ trên đảo Cống Đỏ phẳng lặng như gương và mực nước cũng lên xuống theo thủy triều bên ngoài vịnh Hạ Long.
“Đây mới là kho châu báu vô giá của vịnh Hạ Long”, ông Dương khẳng định. Nếu như những cánh rừng già Cống Đỏ bí ẩn với nhiều loài cây gỗ quý, thực vật quý như tắc kè đá, trầu một lá, tuế núi đá... và những loài chim thú quý hiếm, thì dưới đáy hồ Cống Đỏ trên vịnh mới thật sự là nơi ẩn mình của kho báu thiên nhiên vịnh Hạ Long. Cách nay năm năm, các nhà sinh vật biển phát hiện nơi đây tồn tại một thảm cỏ biển gồm một loại thực vật bậc cao thuộc lớp một lá mầm, bộ thủy thảo.
Theo ông Dương, hai loài cỏ gồm cỏ xoan và cỏ lươn là nguồn cung cấp thức ăn cho nhiều loại hải sản quý như ốc nhảy, tôm rảo. Đặc biệt, sự tồn tại của thảm cỏ biển trong hồ Cống Đỏ gắn với những loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng như dugong, rùa biển... là những loài xuất hiện khá nhiều trong khu vực này hàng chục năm trước đây.
Do nằm trong thung lũng của khu vực đảo Cống Đỏ vốn là nơi hoang sơ, heo hút trên vịnh Hạ Long nên hệ động thực vật của khu vực này cực kỳ phong phú. Nước trong hồ chỉ lưu thông với vịnh qua những khe rãnh nhỏ hoặc hang ngầm nên tồn tại nhiều loài sinh vật được hình thành từ xa xưa. Hồ Cống Đỏ cũng là hồ nước mặn nhưng chưa có hoạt động khai thác nào nên vẫn tồn tại những loài quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam, như loài bào ngư chín lỗ, trai ngọc môi đen, mực nang vân hổ…
Trong chuyến khám phá cùng đoàn nghiên cứu sinh vật biển người Úc tháng trước, sau một trận mưa đoàn đã gặp rất nhiều loài cá lạ nổi lên mặt hồ tìm kiếm thức ăn, có những loài mà đoàn nghiên cứu sinh vật biển người Úc cũng không nhận ra được đó là loài cá gì. “Có thể đây tồn tại những loài cá từ xa xưa mà hiện nay họ cũng chưa nhìn thấy bao giờ”, ông Dương nói.
Đi men theo hồ Cống Đỏ, cảnh vật nơi đây như chốn bồng lai, trên mặt hồ đàn chim hồng hoàng với đôi cánh sặc sỡ phấp phới bay lượn kiếm cá, trên sườn núi đá có những cây lá đỏ soi bóng xuống mặt nước trong xanh, sau lưng là rừng già xôn xao với tiếng chim kêu, vượn hót. Quả thật vịnh Hạ Long huyền ảo và hấp dẫn đến lạ kỳ.
II. “Vườn thuốc dân gian” trên biển
Thảm dược liệu
Sau khi khám phá đảo và hồ Cống Đỏ, chúng tôi tiếp tục lên xuồng đến phía đông bắc của đảo này, nơi có những bãi cát trắng xinh hiền hòa dưới chân đảo. Khi gần đến chân đảo, giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long Nguyễn Việt Dương nhắc người lái xuồng nhẹ nhàng kẻo chạm vào những thân san hô bồng bềnh rập rờn cạnh bờ cát.
Bãi cát mà chúng tôi cập xuồng hầu như không có dấu chân người, cảnh quan nơi đây hấp dẫn đến lạ kỳ, trên vách đá của đảo những chùm tán lá, dây leo xanh mướt phủ dọc xuống biển. Giám đốc Dương cho biết nơi đây là thảm thực vật có hệ sinh thái đặc biệt nhất của Hạ Long, đồng thời là vùng cây dược liệu phong phú cần được bảo tồn để phục vụ nghiên cứu y học.
Lão ngư Nguyễn Văn Cho - trưởng làng chài Cửa Vạn - say mê kể về những cây thuốc quý mà người dân làng thường sử dụng từ xa xưa cho đến bây giờ. Theo ông Cho, cây cỏ trên những núi của vịnh Hạ Long là một “vườn thuốc quý dân gian” không bao giờ cạn. Dẫn chúng tôi đi thăm thảm thực vật dược liệu, ông Cho giới thiệu vanh vách công dụng của những cây thuốc trên đảo như một lang y thực thụ. Sau một hồi tìm kiếm, ông Cho chỉ vào một loài cây khá kỳ lạ được gọi là cây tắc kè đá, loài cây này chỉ mọc trên các phiến đá ẩm ướt nhưng thân cây vẫn mập mạp, có tác dụng chữa bệnh đái ra máu, suy thận… cực kỳ hiệu nghiệm.
Ông Cho nói những cây thuốc ở khu vực đảo Cống Đỏ chữa được khá nhiều bệnh. Bản thân ông đã chứng nghiệm sau khi hái những cây dây chắt, dây khum, khúc khắc nhẵn (thường gọi là thổ phục linh), một dạng dây leo thường mọc trên các lùm bụi ở núi đá. Thân và rễ thổ phục linh thường dùng làm thuốc bằng cách thái mỏng, phơi khô sắc kèm với các vị thuốc khác có thể chữa được bệnh về tiêu hóa, phong thấp, mụn nhọt, lở ngứa viêm mủ da.
Cây nhân trần hoa đầu, tên thường gọi là chè nội, chè cát có công dụng chữa vàng da, viêm gan do virus, nhức mắt, chóng mặt, phụ nữ kém ăn sau khi sinh. Rễ cây sài hồ nam, một loài cây còn rất ít trên các đảo đá của vịnh, có công dụng chữa được bệnh nhức đầu, sốt, lá cây có hương thơm dùng để xông và chữa đau mỏi lưng.
Đặc biệt, ở đảo Cống Đỏ còn có loại cây bồ công anh mọc ven những khe núi đá, rất quý có thể chữa được nhiều bệnh nan y như viêm ống mật mãn tính, sung huyết gan, bệnh về trĩ, táo bón, suy nhược cơ thể, đau mắt, rắn cắn... Ông Cho tự hào cho hay người dân làng chài ít khi phải lên bờ chữa bệnh, trừ những bệnh phải động đến dao kéo của ngành y tế.
Giám đốc Nguyễn Việt Dương cho biết thảm dược liệu ở khu vực đảo Cống Đỏ không những tồn tại những loài cây thân thảo mà cả những cây thân gỗ cũng có tác dụng chữa bệnh, như cây vù hương có thân cao tới 20m. Theo ông Dương, loại cây này trong lá, rễ, thân chứa nhiều tinh dầu, hạt chứa dầu béo. Trong đó, rễ và thân có tác dụng ôn hòa trong tán hàn, lá có tác dụng cầm máu, quả cây dùng để đun nước uống giải nhiệt.
Thời gian gần đây, do biết tác dụng của cây này, không ít ngư dân các vùng biển khác quanh vịnh Hạ Long đã lùng kiếm gắt gao khiến nhiều khi nhân viên của trung tâm phải tăng cường nhiều biện pháp tuần tra, kiểm soát để bảo vệ giống cây quý này. Ông Nguyễn Văn Cho cho hay bà con những làng chài của vịnh Hạ Long đều có ý thức khi đi hái thuốc, đó là chỉ hái những cây già, những cây non phải bảo vệ, nhiều khi bà con còn bẻ cành cây khô để rào giậu những khóm cây non tránh những loài động vật khác xâm hại
Những loài rong biển không đâu có
Điều kỳ lạ ở thảm thực vật dược liệu tại khu vực Cống Đỏ là mỗi ngày được “tắm” một lần nước biển với khoảng thời gian từ 9 - 16 giờ. Hôm chúng tôi đến, nước biển đang dềnh lên trong thảm thực vật, khiến thảm cây dần bị phủ kín mặt nước. Ông Dương cho hay chính vì sự ngập nước này mà thảm thực vật dược liệu còn có cả những loài rong biển rất cổ xưa chỉ tồn tại ở vịnh Hạ Long như loài rong mơ, rong nái, rong mái chèo, rong thạch, rong guột chùm... Ngư dân Nguyễn Văn Cho còn cho biết chính những loại rong này cũng có tác dụng chữa các bệnh về tiêu hóa, giun sán.
Nhân viên của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long nhiều lần lặn lội tìm kiếm để khám phá lối vào của nguồn nước bí ẩn bên trong thảm thực vật nhưng vẫn không tìm thấy. Theo ông Dương, giả thiết về nguồn nước của thảm thực vật là do lá cây từ lâu năm rụng xuống một vụng nhỏ tích tụ khiến vụng này bị lấp đầy, vụng nước này lại thông với một hang ngầm nào đó khiến nước tràn vào. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhiều lần khảo sát nhưng vẫn không dò ra được một hang ngầm nào thông với vịnh. Nước ở trong thảm thực vật cũng không có độ mặn như nước ở ngoài vịnh mà chỉ có độ lợ vừa phải nên cây cỏ mới sống được.
Theo ông Dương, đây cũng là một bí ẩn chưa có lời giải đáp thỏa mãn. Do thảm thực vật dược liệu có nước nên bên trong là nơi trú ẩn tuyệt vời của loài cua biển, ốc biển. Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí vịnh Hạ Long, có ít nhất bảy loài cua mai vuông được tìm thấy ở đây, còn các loại khác như cua mắt dài, cáy lông cũng sinh sống khá nhiều. Đặc biệt, thảm thực vật còn tồn tại loài trai ngọc môi đen, trai ngọc nữ và ốc đụn đực là những loài quý hiếm nằm trong sách đỏ.
Theo thống kê mới nhất của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long, thảm thực vật trên cạn của vịnh Hạ Long, bao gồm trên các đảo và ven bờ, có 435 loài, trong đó cây có giá trị làm thuốc có tới 195 loài, chiếm 44,8%. Ông Dương cho hay: “Điều đó khẳng định sự đa dạng phong phú về hệ sinh thái biển của vịnh Hạ Long”.
III. Những hang động mới
Những năm gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ở vịnh Hạ Long có những hang động mới đẹp đến kỳ lạ, không thua kém gì những hang Thiên Cung, Đầu Gỗ, Trinh Nữ...
Huyền ảo hang Thầy
Cách hang Quan khoảng 25km về phía đông bắc, nằm cạnh “công viên đá xếp” của vịnh Hạ Long có một hang có tên gọi khá lạ: hang Thầy. Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long Nguyễn Việt Dương nói sở dĩ gọi là “công viên đá xếp” vì hàng chục đảo núi đá ở đây có đặc điểm khác hẳn những ngọn núi đá ở mạn hang Thiên Cung, Sửng Sốt… Nếu những phiến đá ở mạn hang Thiên Cung, Đầu Gỗ cấu tạo theo thớ dọc thì ở núi đá khu vực này có cấu tạo thớ ngang. Mỗi ngọn núi đá gồm hàng trăm ngàn phiến đá xếp chồng lên nhau như những chồng sách khổng lồ.
Xuồng cập vào một đảo đá xếp, chúng tôi theo nhân viên của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long đi vào hang Thầy. Cửa hang nằm sát mép nước nên chỉ một bước chân nhảy từ mũi xuồng là tới được sàn hang. Khác với những hang động như Thiên Cung, Đầu Gỗ, Sửng Sốt…, sàn hang Thầy có một lớp cát bằng phẳng như một bãi biển.
Theo khảo sát của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long, hang Thầy có độ sâu khoảng 150m, chiều ngang khoảng 30m. Càng đi sâu vào trong lòng hang, nhiệt độ càng giảm xuống. Bên trong hang là một hồ nhỏ chứa đầy nước từ nguồn trên đỉnh núi chảy xuống róc rách ngày đêm. Ánh sáng từ cửa hang phản chiếu vào những nhũ đá tự nhiên óng ánh, cùng với tiếng suối chảy róc rách khiến chúng tôi có cảm giác huyền ảo đến lạ kỳ.
Vòm hang quá rộng với nhiều nhũ đá đủ mọi hình thù kỳ lạ. Ông Dương cho hay gọi là hang Thầy vì tương truyền trong hang đá có nhiều nhũ đá hình dạng cây bút lông và cuốn sách. Trước cửa hang có một phiến đá nhỏ như một chiếc bàn đọc sách. Theo dự kiến của Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển, tương lai sẽ biến hang Thầy thành một bãi tắm trong hang độc đáo của vịnh Hạ Long.
Những phát hiện ở hang Tiên Ông
Ngày 17-11-2007, các nhà khảo cổ của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã khai quật 60m2 trong nền hang Tiên Ông (còn gọi là hang Đục) nằm ở phía tây bắc đảo Hang Trai. Sau hơn một tuần khảo sát, các nhà khảo cổ đã thu được những hiện vật gồm xương động vật trên cạn, các mảnh gốm và nhiều vỏ sò, vỏ ốc suối và vỏ các loài nhuyễn thể khác.
Đặc biệt, một số công cụ bằng đá gồm rìu đá, dao đá cũng được phát hiện. Các nhà khảo cổ học bước đầu khẳng định cách nay chừng mười lăm đến hai mươi ngàn năm, khi vịnh Hạ Long còn là đất liền đã có người đến hang này sinh sống...
Khác với các hang động ở Hạ Long có nhiều nhũ đá rủ xuống, hang Tiên Ông có rất nhiều măng đá. Càng đi sâu vào bên trong lòng hang Tiên Ông càng thấy có nhiều măng đá. Từng đụt măng bằng đá trắng mọc lên nhan nhản giữa những lối đi khiến du khách tưởng lạc vào một rừng măng đá. Giữa lòng hang Tiên Ông măng đá bao quanh hai cột đá to, bên trên lại có nhũ đá rủ xuống tưởng như vào một rừng đá rậm rịt.
Theo khảo sát của Trung tâm Bảo tồn di sản, lòng hang Tiên Ông rộng hơn 1.000m2, hình mái vòm, chiều cao đỉnh mái khoảng 10m và đáy hang cách mực nước biển khoảng 5m. Tuy ở địa thế cao so với mực nước biển, nhưng trong lòng hang Tiên Ông lại chứa rất nhiều vỏ sò, ốc biển. Tại đây người dân của những làng chài trên vịnh còn phát hiện và sưu tầm được vỏ sò, ốc biển có đục lỗ. Các nhà khoa học phán đoán những hiện vật đó có thể là đồ trang sức của người xưa.
Theo ông Ngô Hùng - trưởng Ban quản lý vịnh Hạ Long - ngoài những hang động đang trong quá trình tìm hiểu nghiên cứu như hang Tiên Ông, hang Thầy… sắp tới ban quản lý sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng, các nhà khảo cổ học làm rõ, khảo sát những hang động mới chưa kịp đặt tên ở vịnh Hạ Long, có những hang nằm sâu dưới nước, có hang rộng đến hàng ngàn mét vuông chứa đựng nhiều điều bí ẩn… Bên cạnh đó, ban quản lý cũng đang xúc tiến thiết kế tour du lịch khám phá vịnh Hạ Long bằng xuồng cao tốc, du khách có thể yêu cầu đến thăm bất cứ đảo nào, hang nào cũng được đáp ứng.
IV. Có một Hạ Long anh hùng
Nằm trong vùng đệm của di sản Hạ Long có một hang động mà chỉ những dân chài đi biển tránh bão mới biết đến. Ít ai ngờ rằng nơi đây từng là nơi tập kết đội tàu săn ngầm chống ngư lôi, nơi cất giấu những con tàu không số nổi tiếng thời chống Mỹ.
Những “vùng đặc biệt”
Đại tá Lê Văn Chừng, nguyên thuyền trưởng tàu săn ngầm T 225 thuộc tiểu đoàn 200 (lực lượng hải quân thời chống Mỹ), cho hay vào thời ấy nhiều hang động ở vịnh Hạ Long được trưng dụng làm nơi cất giấu vũ khí, tàu thuyền quân sự. Năm 1964, bản thân ông và các thủy thủ tàu săn ngầm T 225 đã từng phối hợp với đơn vị cao xạ ở Bãi Cháy bắn rơi hai máy bay Mỹ và bắt sống một phi công Mỹ trên vịnh Hạ Long.
Trưởng làng chài Cửa Vạn Nguyễn Văn Cho kể thời chống Mỹ, vịnh Hạ Long có những “vùng đặc biệt”. Ông và dân chài đi đánh cá gặp rất nhiều con tàu không số hiệu lượn lờ trong các ngõ ngách của vịnh. để đảm bảo bí mật quân sự, dân làng chài hầu như không được tiếp xúc với người lạ trên đất liền và cũng chỉ được đi lại hạn chế trong vùng vịnh.
Ông Cho dẫn chúng tôi đến nhà ngư dân Nguyễn Tài Lộc, một cựu chiến binh lái tàu không số, hiện sinh sống ở làng chài Cửa Vạn. Ở tuổi 66, còn khá minh mẫn và tráng kiện, ngư dân cựu chiến binh Nguyễn Tài Lộc còn nhớ như in buổi lễ truy điệu sống cho mình và các đồng đội trong hang Sửng Sốt. “Chuyến đi đầu tiên năm 1964, trước khi tiễn đoàn chúng tôi, đơn vị có làm lễ truy điệu sống cho các anh em. Thật vinh dự là có ông Trường Chinh và ông Song Hào cũng đến dự, chúng tôi quyết tâm hứa với Đảng, với cấp trên phải hoàn thành nhiệm vụ, dù phải hi sinh bản thân mình”, ông Lộc hồi tưởng. Từ Hạ Long, những con tàu được trang bị vũ khí đạn dược, lương thực, sửa chữa rồi mới đưa sang Đồ Sơn tập kết. Cũng từ Hạ Long, nhiều chuyến tàu được đưa thẳng sang đảo Hải Nam (Trung Quốc) để gắn cờ hiệu các nước phương Tây rồi lại rẽ sóng hướng về miền Nam.
Ông Lộc tự hào rằng các chiến binh lái tàu không số là những người có “thần kinh thép”. Tuy ông đóng quân ở một hang trên vịnh Hạ Long chỉ cách nhà nửa giờ chèo thuyền, nhưng gia đình ông không biết ông đóng quân ở đâu. Buổi tối hôm ông đưa thuyền mang vũ khí vào Nam, mẹ của ông chèo thuyền mang cá đến bán cho đơn vị bộ đội ở trong hang. Từ xa nhìn thấy mẹ, ông kìm lòng vội lẩn xuống hầm tàu. Trú trong hầm tàu, ông nghe rõ tiếng mẹ hỏi thăm anh em thủy thủ: “Thằng cháu nhà tôi cũng đi bộ đội hải quân nhưng không biết nó đóng ở đâu?”.
Từ vịnh Hạ Long, ông Lộc cùng đồng đội đã đưa bốn chuyến tàu vũ khí vào Nam. Đưa tay xoa gương mặt sạm cháy, ông Lộc kể: “Đến chuyến thứ tư là ngày 27-7-1967, chúng tôi được giao nhiệm vụ chở 100 tấn vũ khí, đạn dược vào Sơn Tịnh (Quảng Ngãi). Khi đến bãi biển Bình Sơn thì bị quân đối phương phát hiện, cho máy bay oanh tạc. Sau gần hai giờ chiến đấu anh dũng, ba chiến sĩ được phân công ở lại hủy tàu; tôi cùng 13 đồng chí còn lại nhảy xuống biển bơi vào bờ. Khi vượt hơn 2 hải lý vào đến bờ thì bị bỏ bom. Tôi bị cháy hết da mặt, gãy xương hàm và xương chân. May được quân và dân Bình Sơn tìm thấy, cứu chữa rồi đưa tôi ra Bắc”.
Ông Lộc cho hay do yêu cầu bí mật, ông chỉ được biết Hạ Long thời ấy có năm hang cất giấu tàu thuyền, vũ khí. Riêng hang Quan là cảng quân sự lớn nhất trong hang của hải quân VN thời ấy được bảo vệ nghiêm ngặt, mà chỉ có những chiến sĩ điều khiển tàu không số mới biết nó “hoành tráng” như thế nào.
Cảng quân sự trong hang
Chúng tôi cập tới hang Quan lúc 5 giờ chiều, từng đàn dơi biển, chim biển nghe tiếng động của xuồng máy nhất loạt vỗ cánh bay tán loạn trong vòm hang. Sau đó thấy những người khách lạ đến thăm hang không hề có ý định “gây hấn”, chúng lại về nơi trú ngụ là những hốc đá trong vòm hang.
Với diện tích 5.000m2, bên trong hang Quan được xây dựng với nhiều ụ và có cả triền cho tàu neo đậu, lên xuống. Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản và giải trí biển vịnh Hạ Long Nguyễn Việt Dương cho hay vào năm 1993, ông đã đưa phó đô đốc hải quân Liên Xô (cũ) thăm hang Quan, vị này đã trầm trồ và khâm phục trước một cảng quân sự kỳ lạ có một không hai trong thắng cảnh du lịch nổi tiếng thế giới.
Theo tư liệu của còn lưu giữ tại Ban quản lý vịnh Hạ Long, cảng quân sự hang Quan được thi công từ 1-5-1966 và hoàn thành ngày 1-5-1970, do phòng công binh hải quân thiết kế và thi công. Để hoàn thành cảng quân sự bí mật trên vịnh Hạ Long gồm triền cất tàu, trạm sửa chữa, kho vũ khí chứa dầu, nước và hai cầu tàu, các chiến sĩ công binh hải quân đã có bốn năm ăn ở, làm việc.
Trong thời gian quân đội Mỹ đánh phá ác liệt, cảng này vừa thi công vừa trưng dụng làm nơi chứa vũ khí và huấn luyện các chiến sĩ đặc công biển. Cựu chiến binh Nguyễn Tài Lộc kể hang Quan thời ấy được bảo vệ cực kỳ nghiêm ngặt với các khí tài tối tân. Trong hang có lối đi thông với trần hang lên đỉnh ngọn đảo, nơi đó có đặt một trạm rađa và các tháp pháo cao xạ. Tuy là chiến binh của tàu không số, khi vào hang ông Lộc cũng chỉ được giới hạn một số khu vực của hang chứ không được đi lại một cách thoải mái. Ông Lộc cho hay hồi ấy khi đi nhận lương thực cho tàu không số, ông sững sờ vì thấy lượng lương thực gạo và bột mì cực kỳ dồi dào, có thể cho cả sư đoàn dùng hàng tháng trời cũng chưa hết. Sau ngày hòa bình, những khí tài của cảng quân sự của hang Quan đã được chuyển đi nơi khác và bàn giao lại cho địa phương quản lý, lúc đó dân chài đi biển mới hay nơi đây từng có một quân cảng bí mật.
Hang Quan giờ đây hoang vắng là nơi trú ngụ của những loài chim biển và chỉ có những người đi biển tránh bão mới vào. Ông Nguyễn Việt Dương trầm ngâm: “Chúng tôi đã nhiều lần đề xuất nên bảo tồn di sản này để giáo dục truyền thống, nhưng chưa nhận được hồi âm”. Hạ Long kỳ quan đã được khắp nơi biết đến, còn có một Hạ Long anh hùng để được lưu dấu khắc ghi thì còn phải chờ đợi qua thời gian!
Đỗ Hữu Lực (Theo báo Tuổi Trẻ)
|
